Odpowiedzialność prawna za nieudany zabieg kosmetyczny
Wraz ze wzrostem popularności zabiegów estetycznych, wzrasta również liczba spraw dotyczących odpowiedzialności prawnej za nieudany zabieg kosmetyczny. Klienci salonów „beauty” oraz klinik medycyny estetycznej coraz śmielej sięgają po ochronę prawną w sytuacjach, gdy doznają uszczerbku na zdrowiu bądź trwałych skutków estetycznych. Kosmetolog może bowiem zostać pociągnięty do odpowiedzialności cywilnej lub karnej za tzw. „błąd w sztuce”. Z kolei zaś właściciel gabinetu kosmetologicznego powinien być świadomy ciążącego na nim ryzyka odpowiedzialności prawnej za działanie podległego mu personelu. Szerzej o rodzajach odpowiedzialności dowiesz się z tekstu poniżej.
Czym jest zabieg kosmetyczny ?
Pojęcia tego próżno poszukiwać w ustawach czy innych regulacjach prawnych. Wykonywanie zabiegów medycznych mających na celu usuwanie wad urody datuje się już na czasy starożytne. Rozwój współczesnej medycyny oraz wzrost zamożności społeczeństw spowodował, że lawinowo narasta fala interwencji medycznych ukierunkowanych na zmianę wyglądu czy korektę kształtu niektórych części ciała. Eskalacja tych działań nastąpiła w XX wieku i wynikała z potrzeby usuwania zmian w wyglądzie będących następstwem wypadków oraz działań wojennych. W miarę upływu czasu pojawiły się też zabiegi ukierunkowane wyłącznie na poprawę wyglądu bez wyraźnego medycznego uzasadnienia. Aktualnie nie budzi już wątpliwości dopuszczalność zabiegów kosmetycznych nawet mających charakter interwencji chirurgicznej. Ich wykonywanie może skutkować naruszeniem dóbr osoby poddawanej takim czynnościom. Może być niejako wpisane w istotę zabiegu, albo następstwem nieprawidłowego jego wykonania. Zabieg kosmetyczny może być tak naprawdę zabiegiem estetycznym, medycznym lub leczniczym. Odpowiednie zakwalifikowanie będzie skutkować tym, czy w przypadku błędu odpowiedzialność ponosił będzie lekarz i lekarz dentysta, czy też inne podmioty. Ponadto rozróżnienie to będzie wyznacznikiem ewentualnej odpowiedzialności prawnej i jej zakresu.
Odpowiedzialność cywilna
Odpowiedzialność za skutki nieprawidłowo wykonanego zabiegu kosmetycznego może wynikać zarówno z czynu niedowolnego tzw. odpowiedzialność deliktowa – art. 415 KC jak i niewykonania lub nienależytego wykonania umowy tzw. odpowiedzialność kontraktowa – art. 471 KC. To z jakiej podstawy owa odpowiedzialność będzie ponoszona zależeć będzie od okoliczności sprawy oraz stosunku umownego pomiędzy klientem a wykonawcą zabiegu lub salonem bądź gabinetem kosmetycznym.
Z odpowiedzialnością deliktową mamy do czynienia, gdy osoba wykonująca zabieg nie przestrzega zasad medycznych lub procedur, przez co dochodzi do powstania szkody u klienta. Będzie tu mowa o naruszeniach instrukcji stosowania określonych narzędzi, czy substancji kosmetycznych. W efekcie takiego działania (zaniechania) zabieg wykonano nieprawidłowo, zaś skutkiem jest szkoda (np. oparzenia, blizny).
Aby pociągnąć wykonawcę zabiegu do odpowiedzialności deliktowej osoba poszkodowana musi wykazać, czyli udowodnić przed sądem trzy elementy:
- Szkodę majątkową: koszty leczenia, utracone zarobki oraz niemajątkową (ból, cierpienie psychiczne);
- Winę sprawcy: a zatem działanie lub zaniechanie (kosmetologa, kosmetyczki lub lekarza);
- Związek przyczynowy: zaistnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zabiegiem medycyny estetycznej a szkodą powstałą na zdrowiu klienta.
Często występującymi sytuacjami jest to, iż zabiegi medycyny estetycznej są realizowane na podstawie umowy pomiędzy klientem a wykonawcą zabiegu tj. kliniką czy salonem kosmetycznym lub właścicielem gabinetu kosmetycznego, które są najczęściej zawierane w formie ustnej. Wówczas za nieprawidłowe wykonanie zabiegu w ramach zawartej umowy mamy do czynienia z odpowiedzialnością kontraktową (art. 471 KC). Właściciel salonu może zostać pociągnięty do odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.
W przypadku tejże odpowiedzialności to na kliencie spoczywa obowiązek udowodnienia, że umowa została nienależycie wykonana to znaczy, że zabieg medycyny estetycznej nie spełnił ustalonych oczekiwań, że powstała w związku z tym szkoda a także zachodzi związek przyczynowy pomiędzy szkodą a działaniem lub zaniechaniem osoby wykonującej zabieg. Należy zatem pamiętać, iż odpowiedzialność kontraktowa jest uzależniona od treści umowy i uzyskania świadomej zgody klienta na zabieg. Co znamienne, to na wykonawcy zabiegu spoczywa ciężar udowodnienia braku winy w swoim działaniu.
Wskazane rodzaje odpowiedzialności nie są jedynymi, bowiem występuje także odpowiedzialność pracodawcy czy zwierzchnika za działania lub zaniechania podwładnych – art. 430 KC.
W razie wyrządzenia przez pracownika (lekarza, kosmetologa) przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, to właściciel gabinetu lub salonu kosmetologicznego musi naprawić szkodę jako pracodawca. Zgodnie z art. 120 § 1 Kodeksu pracy „W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody na osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca”. Z kolei jeśli pracodawca ową szkodę naprawi osobie trzeciej ma wówczas prawo do wystąpienia do podległego mu pracownika zwrotu wypłaconego odszkodowania tzw. regres. Jednak co przy tym ważne wyłącznie do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika, jeśli szkoda została wyrządzona z winy nieumyślnej. Pełna wysokość zwrotu możliwa będzie przy winie umyślnej pracownika
Odszkodowanie i zadośćuczynienie
Za źle wykonany zabieg klient może dochodzić nie tylko odszkodowania za wyrządzoną szkodę, ale również zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Odszkodowanie będzie stanowiło naprawienie szkody obejmującej wszelkie wynikłe z tego powodu koszty związane z pokryciem strat materialnych takich jak: koszty leczenia i leków, utracone zarobki, koszty rehabilitacji czy fizjoterapii.
Zadośćuczynienie ma z kolei zrekompensować klientowi cierpienie fizyczne oraz cierpienia psychiczne. Jego wielkość zależy od oceny całokształtu okoliczności, w tym rozmiaru doznanych cierpień, ich intensywności, trwałości czy nieodwracalnego charakteru. Przy ustalaniu rozmiaru cierpień i ujemnych doznań psychicznych powinny być przede wszystkim uwzględniane zobiektywizowane kryteria oceny, jednakże w relacji do indywidualnych okoliczności danego przypadku.
Odpowiedzialność karna
Oprócz odpowiedzialności cywilnej, osoba wykonująca zabieg może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej. Przy ustalaniu odpowiedzialności decydujące znaczenie będzie miał fakt, czy klient wyraził zgodę na zabieg oraz prawidłowe zakwalifikowanie powstałej szkody na osobie. A mianowicie – czy w wyniku nieudanego zabiegu kosmetycznego doszło do lekkiego lub średniego – art. 157 KK, czy ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – art. 156 KK. Z kolei jeśli dojdzie do zgonu klienta, wykonawca może odpowiadać za nieumyślne spowodowanie śmierci – art. 155 KK.
Z punktu widzenia prawa karnego dokonanie nawet najprostszej ingerencji w ciało człowieka może wypełnić znamiona czynu zabronionego chociażby – naruszenia nietykalności cielesnej opisanego w art. 217 KK.
Ostatecznie można podać następujące przypadki, gdy będziemy mieli do czynienia z odpowiedzialnością, a mianowicie:
- zabieg kosmetyczny o charakterze nieterapeutycznym był niedozwolony mimo zgody osoby uprawnionej;
- zabieg kosmetyczny był wykonany bez zgody osoby uprawnionej;
- doszło do narażenia lub naruszenia dobra osoby poddanej zabiegowi, które były następstwem pogwałcenia wymaganych reguł ostrożności;
- zabieg kosmetyczny o charakterze leczniczym (chirurgia plastyczna) był przeprowadzony przez osobę niemającą prawa wykonywania zawodu lekarza.
Co ważne!!!
Lekarz medycyny estetycznej jako jedyny ma kwalifikacje do pomocy medycznej w razie powikłań podczas lub po zabiegu estetycznym. W trakcie zabiegu może podać leki, a po zakończeniu procedury wypisać receptę na kolejne. Kosmetyczka ani kosmetolog nie mogą podawać leków.
Należy również pamiętać, iż kosmetolog czy technik usług kosmetycznych nie są zawodami medycznymi. Natomiast jeśli producent konkretnego preparatu określił w opisie, iż może go używać wyłącznie lekarz, zabiegu medycyny estetycznej nie mogą się podjąć kosmetyczka ani kosmetolog.
Podsumowanie
Obszar tzw. medycyny estetycznej poprzez ciągły rozwój daje szereg możliwości poprawy wyglądu lub naprawy niedoskonałości ciała. Nie można jednak zapomnieć, iż technologie te ingerują w tkanki, co związane jest z ryzykiem powstania powikłań takich jak obrzęki, oparzenia, infekcje, bliznowacenie czy rany. Polskie prawo daje dość szeroki zakres ochrony klientom, którzy doświadczyli szkód na zdrowiu wskutek nieudanych zabiegów medycyny estetycznej. Podstawą roszczeń o odszkodowanie (stary materialne) i zadośćuczynienie (stary niematerialne) są przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej. Także prawo karne dostarcza instrumentów prawnych odpowiedzialności za działania wskutek których dochodzi do lekkich, średnich bądź ciężkich uszkodzeń ciała a nawet zgonu klienta.
Jakub Siwczyk
adwokat
